Kitaplardaki bazı kalıplar...
- "Neden Sonra" ve "Ne ki"
Bu iki kalıba ne yapıp ettiysem bir anlam yükleyemedim ve artık bol bol, yerli yersiz kullanan yazar ve çevirmenlerden de kaçınmaya başladım.
- "Oldum olası" ve "x yaşındayken"
Bu kalıplarla bir sorunum yok; sadece kullanımına dikkat edilmiyor. Neredeyse sürekli aynı şekilde kullanılıyor. Misal; kitabı 3. şahıs anlatıyorsa bir karakter için, "oldum olası" diyemez; ancak, "oldu olası" diyebilir. Kitaptaki bir karakter (ve hatta hepimiz), "ben 18 yaşındayken" diyemez, "yaşımdayken" diyebilir.
Yaptığım okumalarda bu kalıplar hep ilgimi çekmiştir. Sizler ne düşünüyorsunuz merak ettim.
Tam emin olmamakla birlikte ingilizce kullanımdan bize geçmiş olabilir. Dediğiniz kalıplar hep onlara mahsus söyleniş tarzları.
Ben kendim ve çevremde eski bir olayı anlatırken ben 18 yaşındayken diye bir kalıp kullanmayız. Genelde ben mesela lise, orta okul gibi okul zamanlarını kullanıyorum. Etrafımda da bunu görüyorum. Yaş belirtmiyoruz genelde.
@epichan: İngilizce kullanım derken? Bu arada mesele bizlerin nasıl kullandığı değil, kitaplarda nasıl kullanıldığı. İlla nihayetinde orta okula da kendi yaşımızda gittik, başkasının yaşı değildi. :)
@yenihayat: Ben ilk mesajımda "biz" yazdığım yeri göremedim. Bu yaşımda/yaşında meselesini tam izah edemedim sanırım. Benim bahsetmek istediğim 1. tekil kullanımı.
Ben bu siteye 20 yaşımdayken üye oldum.
Ben bu siteye 20 yaşındayken üye oldum.
- Kaç yaşındasın?
- 24 yaşımdayım.
- Kaç yaşındasın?
- 24 yaşındayım.
Bu arada konuya "Neden sonra" ve "Ne ki" de dahil. Aslında konuyu açma fikri bunlardan çıktı. Bu nedenle ilk önce onları yazdım.
@Pulstar
kalıplara kitaplardan örnek cümleler alıntılar yaparak örnek verebilirseniz çok daha iyi olacağını düşünüyorum. Çünkü isabetli bir noktaya değinmişsiniz.
"Şu yazarın şu kitabında "Neden sonra..." kalıbının kullanımı" gibi bir kaç varyasyonla çeşitlendirebilirseniz daha anlaşılır olacaktır sanırım.
@yenihayat: Bu yaşımda/yaşında konusunda beni en çok rahatsız eden durum kişinin kendi yaşı için konuşmasında ortaya çıkıyor. Bunun dışında bir sıkıntı yok. "Gelgelelim" için dün ekşi sözlük'te birini eleştirmişlerdi ancak adını hatırlayamadım, hatırlayınca yazarım.
@vsaltuntas: "Neden sonra" ve "Ne ki" kalıpları ile bir çok kitapta karşılaştım. Ancak hiçbirinde Nazan Bekiroğlu - Nar Ağacı kitabındaki kadar olur olmadık kullanıldığını hatırlamıyorum. Kitaptan bir örnek veriyorum. Kitabın sonuydu; bunu okuduktan sonra artık ağzıma geleni sayacaktım, zor tuttum:
http://i.hizliresim.com/39v1EA.jpg
Daha önce gittiğin bir evin adresini taksiciye veriyorsun, buraya git diyorsun. Bir de, "Neden sonra bir kapının önünde duruyoruz" diyorsun.
Bir de "..... pencereye doğru seyirtti, kapıya doğru seyirtti" derler. 40 yaşındayım, bugüne dek bir Türk'ün "seyirtti" fiilini kullandığını duymadım. Seyirtmek ne demek? Bileniniz var mı?
@selinizmir1975
Seyirttiyi kullanmayız günlük dilde onun argosu var onu kullanıyoruz :) Yazılı dilde kullanıyoruz seyirttiyi
Neden sonra cümle içinde bana da manasız geldi. Ama benim dil bilgisi zayıftır.
Hele Zaman çarkı serisinde sık kullanılan "niye" kalıbı var ki kafa yedirtir. Hiç bir şekilde soru cümlesi olmadığı halde "niye," ile başlayan o kadar çok cümle var ki kendimden şüphe etmeye başladım, niyenin başka bir anlamı mı var diye. Var mı hakikaten?
Mesela böyle olmalı.
Şu an okuduğum Tess Gerritsen - Günahkar kitabından:
http://i.hizliresim.com/blkGpZ.jpg
Türkçede biz kendimizden bahsederken "m" takısını kullanırız, bir başkasından bahsederken veya yerine göre cisimlerde "n" takısını getiririz, cümlede ki sahipliği belirtiyor.
"Neden sonra" cümlede "Ne zamandan sonra" anlamında kullanılmış ama "neden sonra" cümlede saçma bir mana orataya çıkarıyor. Yazarlarımız edebi dile yeni bir soluk katmaya çalışıyor, sanırım sorun bu :D
Seğirtti, kelimesi en komik kelimelerden biri bana göre. :D Seğirmek'ten geliyor, ani hareket etmek anlamında ama benim kitaplarda okuduğum kadarıyla "gitti" anlamında kullanılıyor.
Ne bilim aklım ermedi. Bizim bu türk yazarlar cümlelere takla attırmaya uğraşıyor sanırım, bazı çevirmenlerde çevirilere yapıyor bunu.
@sonsuz: İşte demek istediğim buydu. "M" sahipliği belirtiyor.
Yukarıdaki "Nar Ağacı" alıntımı Facebook'ta paylaştım. Orada da bir arkadaş "neden sonra"nın "bir zaman sonra" anlamında kullanıldığını söyledi. Ancak yine durumu kurtarmıyor. Hele bir de Nazan Bekiroğlu gibi yazarlar her sıkıştıklarında 5-10 sayfada bir kullanınca hiç olmuyor.
Seyirtti; benim algıladığım bir kişinin denen yöne doğru hareket etmesi. "Davete yeni giren Aliyi göre Ayşe ona doğru seyirtti" gibi attım tabi cümleyi :) Ama onun yerine ona doğru yürüdü, yöneldi, gitti gibi genel kullanımdaki kelimeleri kullansalar daha güzel olur bence.
@epichan haklısın cümle içinde kullanılışı öyle bir algıya sebep oluyor ama kelime anlamıyla "seğirtmek" ani hareketle, sıçrayarak bir yere gitmek anlamında kullanılıyor. Ne yalan söyleyeyim kimsenin bu kelimenin "sıçrayarak gitmek" anlamında kullanıldığını sanmıyorum. Edebi bir karmaşa bence.
Neden sonra çok kullandığımız bir kalıp değil. Daha çok eskiler kullanıyor sanırım günlük dilde. Aradan biraz zaman geçtikten sonra gibi bir anlamı varmış zaten. Kullanırım aslında bunu ama hiç tam anlamına bakmamıştım (: